Biyoeşdeğerlik ve Biyoyararlanım (BE/BA) Çalışmaları
Biyoeşdeğerlik ve biyoyararlanım çalışmaları, bir ilacın vücutta ne ölçüde ve ne hızda kullanılabilir hale geldiğini bilimsel olarak ortaya koyar. Ankara merkezli klinik araştırma kuruluşu (Contract Research Organization, CRO) olarak bu çalışmaları protokol tasarımından nihai rapora kadar uçtan uca ve şeffaf bir süreçle yürütürüz. Bu sayfa kapsamı, süreç adımlarını, sponsordan beklenenleri ve teslim edilen çıktıları açıkça anlatır.
Biyoeşdeğerlik ve biyoyararlanım nedir?
Biyoyararlanım (BA), bir ilacın etkin maddesinin sistemik dolaşıma ulaşma hızını ve miktarını ifade eder. Biyoeşdeğerlik (BE) ise iki farklı ilaç ürününün, genellikle bir jenerik ürün ile referans ürünün, aynı koşullarda benzer biyoyararlanım gösterdiğinin kanıtlanmasıdır. Jenerik ilaç ruhsatlandırmasında bu kanıt, klinik etkililik çalışmalarının yerine geçen temel veridir.
- Biyoyararlanım: etkin maddenin kana geçiş hızı ve miktarı
- Biyoeşdeğerlik: test ve referans ürünün karşılaştırmalı biyoyararlanımı
- Ana farmakokinetik ölçütler: EAA (eğri altı alan), Cmaks ve Tmaks
Çalışmanın kapsamı
BE/BA çalışmaları tek bir klinik faaliyetten değil, birbirine bağlı birkaç bileşenden oluşur. Her bileşenin sorumluluğu proje başında yazılı olarak netleştirilir. Kapsam, ürünün özelliğine ve ilgili düzenleyici beklentiye göre proje bazında belirlenir.
- Çalışma protokolünün hazırlanması ve etik kurul ile TİTCK başvuru dosyasının desteklenmesi
- Gönüllü bilgilendirme, onam ve uygunluk değerlendirmesi
- Klinik birimde ilaç uygulaması, güvenlik izlemesi ve kan örneği alımı
- Biyoanalitik laboratuvarda yöntem geliştirme, validasyon ve örnek analizi
- Veri yönetimi ve biyoistatistik analiz
- Farmakovijilans ve advers olay takibi
- Nihai çalışma raporunun hazırlanması
Süreç adım adım nasıl ilerler?
Süreç, sponsorun her aşamada ne olduğunu görebileceği sıralı adımlardan oluşur. Her adım sonunda sponsora yazılı bilgi verilir ve bir sonraki adım için onay alınır.
1. Ön değerlendirme
Ürün bilgileri, doz formu ve referans ürün gözden geçirilir; çalışma tasarımı önerilir
2. Protokol ve başvuru
Çalışma protokolü hazırlanır, etik kurul ve TİTCK süreçleri yürütülür
3. Biyoanalitik yöntem
Etkin madde için analitik yöntem geliştirilir ve validasyonu yapılır
4. Klinik faz
Gönüllüler seçilir, ürünler uygulanır, örnekler alınır ve güvenlilik izlenir
5. Örnek analizi
Alınan örnekler validasyonu yapılmış yöntemle analiz edilir
6. Veri yönetimi ve biyoistatistik
Veri doğrulanır, farmakokinetik parametreler hesaplanır ve istatistiksel değerlendirme yapılır
7. Raporlama
Nihai çalışma raporu sponsora teslim edilir
Bilimsel ve düzenleyici çerçeve
Biyoeşdeğerlik değerlendirmesinde genel kabul gören ölçüt, test ve referans ürün arasındaki oranın %80-125 güven aralığı içinde kalmasıdır. Çalışmalar genellikle çapraz geçişli tasarımla ve en az 12 gönüllü ile yürütülür; gönüllü sayısı ve tasarım ürünün özelliğine göre belirlenir. Klinik faz ICH-GCP (iyi klinik uygulamalar) ilkeleri, biyoanalitik faz ise GLP (iyi laboratuvar uygulamaları) ilkeleri çerçevesinde değerlendirilir. Başvuru ve izin süreçleri Türkiye'de TİTCK mevzuatına tabidir; ayrıntılar güncel mevzuata göre proje bazında belirlenir.
- Güven aralığı ölçütü: %80-125
- Gönüllü sayısı: en az 12, tasarıma göre artabilir
- Etik kurul ve TİTCK süreçleri: güncel mevzuata göre proje bazında
Sponsor ne sağlar, biz ne sağlarız?
Sorumlulukların baştan netleşmesi süreci hızlandırır ve sürprizleri önler. Aşağıdaki dağılım tipik bir projeyi özetler; nihai paylaşım teklif aşamasında yazılı hale getirilir.
- Sponsor sağlar: test ürünü, referans ürün, ürün analiz sertifikası ve ürüne ilişkin teknik bilgiler
- Sponsor sağlar: etkin madde standartları ve varsa mevcut analitik yöntem bilgisi
- Biz sağlarız: protokol, başvuru desteği, klinik birim, biyoanalitik laboratuvar, veri yönetimi, biyoistatistik ve proje yönetimi
- Biz sağlarız: düzenli durum bilgisi ve tek iletişim noktası
Teslim edilen çıktılar
Sponsor, çalışma sonunda ruhsatlandırma dosyasına girdi olacak düzende belgeler alır. Çıktıların formatı ve kapsamı proje başında sponsorla birlikte kesinleştirilir.
- Onaylı çalışma protokolü ve değişiklik kayıtları
- Biyoanalitik yöntem validasyon raporu
- Biyoanalitik örnek analiz raporu
- İstatistik analiz planı ve analiz sonuçları
- Nihai çalışma raporu
- Advers olay ve güvenlilik özeti
Bu hizmet kimler için uygun?
BE/BA çalışmaları, jenerik ilaç ruhsatlandırması planlayan ve yeni bir formülasyonun mevcut ürünle karşılaştırmasını yapmak isteyen sponsorlar için gereklidir. Ruhsat sahipleri, formülasyon değişikliği veya üretim yeri değişikliği sonrası da bu çalışmalara başvurabilir.
- Jenerik ilaç firmaları ve ruhsat sahipleri
- Yeni formülasyon veya doz formu geliştiren biyoteknoloji şirketleri
- Ar-Ge çalışması yürüten akademik ekipler ve sponsorlar
Sık sorulan sorular
Biyoeşdeğerlik çalışması nedir?
Biyoeşdeğerlik çalışması, iki ilaç ürününün, genellikle jenerik ve referans ürünün, aynı koşullarda vücutta benzer oranda ve hızda kullanılabilir hale geldiğini gösteren klinik çalışmadır. Sonuç, farmakokinetik parametrelerin istatistiksel olarak karşılaştırılmasıyla değerlendirilir.
Biyoyararlanım nedir?
Biyoyararlanım, bir ilacın etkin maddesinin sistemik dolaşıma ulaşma hızını ve miktarını ifade eder. Kandaki ilaç düzeyinin zamana göre ölçülmesiyle belirlenir.
%80-125 güven aralığı ne anlama gelir?
Biyoeşdeğerlik değerlendirmesinde test ve referans ürünün temel farmakokinetik ölçütleri arasındaki oranın güven aralığının %80-125 sınırları içinde kalması beklenir. Uygulanacak kesin ölçüt ürüne ve güncel düzenleyici beklentiye göre proje bazında belirlenir.
Biyoeşdeğerlik çalışmasında kaç gönüllü gerekir?
Genel çerçevede en az 12 gönüllü beklenir. Gerçek sayı etkin maddenin özelliklerine, kişiler arası değişkenliğe ve çalışma tasarımına göre istatistiksel olarak belirlenir.
Biyoeşdeğerlik çalışması süreci nasıl yürür?
Süreç ön değerlendirme, protokol ve başvuru, biyoanalitik yöntem, klinik faz, örnek analizi, veri yönetimi ile biyoistatistik ve nihai raporlama adımlarından oluşur. Sürenin tamamı ürüne ve onay süreçlerine bağlıdır.
Sonraki adım
Ürününüzün BE/BA gereksinimini birlikte değerlendirelim. Teklif isteyin ve ürün bilgilerinizi paylaşın; çalışma tasarımı, süreç planı ve takvimi yazılı olarak size sunalım. Ankara'da yürütülen klinik araştırma süreçleriniz için iletişim formu ve e-posta esas kanaldır. Telefon: 0312 [Sağlanacak].